Burutazioak ordu txikitan /Akira Kurosawa eta bere Dersu Urzala
Ongi dago dena. Biharko bazkaria izotza kentzen daukat hozkailuan; marmorezko mahai gainean Rayk utzitako hiru zigarro, benetan garrantzia duena baino eskatzen ez duen adiskidetasunaren ke trinkoa, gela bitan banatzen duen ke trinko hegalaria.
Ray eta biok mugarik gabe egon gintezke kantuan eta edanean baina orain ez dago inor etxean; ez dago inor kalean; halere susmoa dut norbait dabilela hemendik, tigrearen marra ilunetan zehar irristatzen, oinak hondarpe ezin zabalago batetik arrastaka.
Derzu Uzala izeneko filma Dersuk eta Vladimir Arseniev-ek zeharkatu zituzten baso basatien natur eremuetan filmatu zuen Akira Kurosawak 1975. urtean, Arseniev-ek berak filmari izena ematen dion eleberrian kontatzen duen bezala.
Hezhen deritzon leinu txinatarreko ehiztari nomada da Dersu. Bakarrik bizi da tigre batekin. Tigrea, dotore-dotore dabilen harea-ordulari baten modukoa da. Dersuren balek, banan banan, tigrea eraisten dute eta lurreratzerakoan hondarpe beraren hondoan erortzen dira. Gauza alferra da ordulari baten kontra tiro egitea. Halere, tiro egitea berezko dute Dersu bezalako gizonek.
Arseniev-ek, Errusiako armadako ofiziala, taiga topografiatu behar du. Egia esateko, eginkizun erromantikoa da ez baitu porrot egiteko aukera baztertzen. Eginkizun hori Rafael Argullol-ek ere har zezakeen Atracción del abismo-n Gaspar Friederich edo Turner-en obrarekin batera. Porrota Arseniev eta beretarren inguruan dabil.
Bidaria hodei-itsasoaren gainetik /Caspar Friedrich
Militarrek aurrera doaz sasien artean hornidurak arrastaka daramatzatela. Topo egiten dute basoan ehiztari txikiarekin. Dersu gauza da airean hamar metrotik gora kulunka dagoen botila bati eusten dion kordelari tiro egiteko, gauza litzateke etxola sendoa egiteko lasto-izpi batzuk eta kartaboia besterik gabe erabilita. Dersuk hainbatetan hil duen tigreak Dersu bera hartuko du mendean. Tigreengandik hain urrun bizi diren gizakien artean bizitzeko penak akabatu du. Hotz direnean berotzeko aizkorarik hartzen ez duten gizakien arteko bizitzeko penak alegia. Arsenievek bizirik jarraituko du horren berri emateko. Ezer ez dakigu Arseniev gixajoaren heriotzari buruz. Adiskide minak zirela baino ez dakigu.
Dersu Uzala eta Vladimir Arseniev
Dersu Uzala film tristea dela esatea konstelazioen ordena tristea dela esatea bezalaxe da. Konstelazioen ordena amodiozko mekanika basati baten menpe dago; tristuraren kontrarioa beraz.
Nick Cave and the bad seeds-en "As I sat sadly by her side" abestian konstelazioan ordenari buruz mintzatzen da.
Gogoan dut noizbait Daniel Triñanes handiarekin hitz egin nuela abesti horri buruz. Elkarrekin sentitu genituen mekanika horren poterea eta erakarpena. Bizkarra alderik alde igarotzen zaituen zerbait. Gaur ere horixe egin dugu. Une honetan “gaur” horrek orain dela hiru urte esan nahi du. Baina neretzat gaur izaten jarraitzen du. Duela hiru urte Dani ez zegoen jadanik. Neska bat zegoen. Neskak txora-txora nindukan. Orduan edertasuna. Irriñoa leku guztietatik: begietan eta ahoan, blusa zurian eta sorbalda estutzen zuen jaka ilunean, hitzotan:
"...earth and moon and sun and stars. Planets and comets with tails blazing. All are there forever falling. Falling lovely and amazing..." (Lurra eta Ilargia eta..., Eguzkia eta izarrak eta..., planetak eta kometak, isats gartsuekin, denak daude bertan, beti gainbehera, gainbehera eder eta harrigarrian)
Orduan, neskak, belarretik begiak altxatuz honako galdera egin zidan: Zergatik?
Galdetzea bertan behera utzi beharra zegoela sentitu nuen une horretan bertan. Galdera. Begiak. Ahoa. Blusa zuria. Blusa zuriaren atzetik bularra. Bularraren atzetik, galdera. Baina gauza guztien gainetik: bularra imajinatzea, Dersu Uzala imajinatzea hamar metrotik gora dagoen kordel bat tirabidean jarriz eta helburuan bete-betean asmatuz.
Etxetik nabil txapin bakar batekin. Ez dut irribarre egiten baina ez nago triste. Une batez tigrearen marra ilunetan finkatzen ditut begiak; badakit bide horretatik galdera berberera heldu naitekeela: Zergatik? eta, orduan, agian, berriro bertan izan.
MENDIrik gabeko Green-tasuna
Uste dut uztailean izan zela Jabi Baraiazarrak, MENDI Film Festivaleko zuzendariak berri txarra eman zidanean. Gure mendiko festibal kuttuna ez zen berriro antolatuko Gasteizen. Are txarrago, berriro inon egingo ote zen ere kinka larrian zegoen. Gasteizko eta Arabako aginpidedunek bazter batean utzia zuten betiko lau urtetan mendiko zinemagintzaren punta-puntan jartzea lortu duen zinemaldia. Mundu osoko mendi eta abenturako zinemaldi onenak biltzen dituen Alliance for Mountain Film (IAMF) elkarte sonatuko kide izanik ere, gure festibalaren izana ala ez izana hari batean zegoen.
Oraindik ere entzuten ditut nere belarrietan euliak bailiran (horrela zioen “Sinuhé el egipcio”k inoiz idatzi den eleberri onenetakoan), iaz Encina Serranok harro-harro eta suharki egindako adierazpenak, non MENDI goraipatzen zuen ezinbestean gorde beharreko altxor preziatua bailitzan. Ai, ze laburra den maitasuna momentuko griña baino ez dagoenean!
Gaur aldiz, zuhurtasunak agintzen zidan ixiltasuna amaitu beharrean nago. Green‑tasunetik alfonbra berdea baino ez duen telebisten publizitaterarako panfleto hutsala den FesTVal deritzanari egiten zaion jarraipena ikusita, eta horren kontura Gasteizko udaletxeko agintarien eta bere komunikabideetako mezalagun eta palmeroen etengabeko karrankaz gogaituta eta akuilatuta zeozer esan behar dut.
Alferrik da dagoeneko MENDI zinemaldiaren merezimenduak gogoratzea. Begibistakoak dira eta, gainera, ikusi nahi ez duena baino itsuagorik ez baitago. Edonola ere, Arabako agintzaileek bazeukaten etxean bertan benetako berdetasunarekin bat egiten zuen lehen mailako gertakizuna, gure herrian hain errotuta dagoen mendizaletasun kulturaren erakusgarri eredugarria, atzerriko zale asko mirestuta erakartzen zuena.
Horren ordainean, zein izan da erakunde arabarren erantzuna? Zinemaldiari arbuio arduragabeenaz uko egitea.
Horixe baita gure agintarien politika kulturala: funtsa eta mamia duten ebentoak akitzea, kultura konprometituan aritzen diren oinarrizko taldeentzako laguntza ukatzea eta karkasa baino ez duten propagandazko saraoak bultzatzea (porzierto diru-ekarpen publiko itzela jarrita).
Mendeku eta errebantxa politikoaren gogoak New European Film Festival-ari ezarri zion heriotza-zigorraren ostean bazirudien Gasteizek beste euskal hiriburuen antzera (Iruñako Punto de Vista, Bilboko Zinebi, Donostiako Zinemaldia, Biarritzeko Latinoamerikar Zinemaldia,… ) berriz ere izan behar zuela zine-erakustaldi berezi eta internazionala, euskal hiriburuen arteko sarea aberasten lagunduko zuena. Baina esaera zaharrak dioenez, "ez dagokio artzari seda beloa".
Zorionez, eta zinemaldia amildegiaren aurrean zegoela, Bilboko Udalak, BBK- Kutxabank-eta Bizkaiko Foru Aldundiak aintzat hartu zituzten MENDIren balioak eta bosgarren edizioaren lekukoa hartuko dute aurten begi onez.
Eta ez da unea inork Bilbo eta Gasteizen artean betiko ika-mika nekagarriak berpiztu ditzan. Ez baita inolako asmo berekoirik tartean izan. Festibala izan da Bilbon atea jo duena. Eta zorionez, Bilbon eta Bizkaian atseginez hartu dute karamelu hau eta seguru ezinhobeto erabiliko dutela euren lurraldea mundu osoan gero eta gehiago ezagutarazteko. Eta poztu egingo naiz euskalduna naizen aldetik. Mila esker beraz egoitza berriari eta MENDIaren onerako izan dadila.
Bitartean Marotok eta bere segiziokoek pozez igurtziko dituzte eskuak liluratuta Melendis, Bisbal, Jesus Vázquez eta gainerako tele-zabor ustelaren ordezko diren Mr. Marshall katodiko berrien bisitaz. Horri esaten baitiote kultura. Horri esaten diote green-tasuna. Garai batean «Ogia eta zirkoa», gaur egun telebista eta furbola herritarren sorgorgarri.
Jainko basati baten haritik
Roman ume gixajoaren mendekua
Roman Polanski, errefuxiatua 1946an
Eta Roman ume gixajoa salatua izan zen. Eta Roman ume gixajoak mendeku hartu zuen. Luzaroan itxaron behar izan zuen baina, azkenean, mendeku hartu zuen.
Beste umeekin jolasteaz akusatu zuten. Esaten zioten helduegia zela horrelako haur-jolasetan ibiltzeko. Baina ez zuten ulertzen Roman ume gixajoa ez zela sekulan umea izan. Zaila baita umea izatea hondakinen eta zaborraren artean, Jainko basati baten erresumaren erdian.
Horrek ez du esan nahi garai horretan Roman ume gaixoa Roman ume alaia edo Roman ume ausarta edo Roman ume zaharra ez zenik. Baina ez zen, ez, eta ez zen inoiz izango, Roman umea soilik, Roman umea besterik gabe. Horregatik Roman ume gaixoak ez zuen ulertzen umea noiz hasten den umea izaten eta noiz uzten dion umea izateari.
Horrela, akusatu eta auziperatu zuten. Bolada batean ezkututa egon zen irtenbiderik ez zuen aireportu batean, irten-etorrien ordutegiei begira. Baina, harrez gero ere, ez zekien noiz hasten garen ume izaten eta noiz uzten diogun ume izateari.
Gero, jende zuriak bere dirua zuritzen duen hainbat herritan zehar ibili zen. Eta Roman ume gaixoak mendeku hartu zien dirudunei. Ondo baino hobeto ezagutzen zituen. Ikusiak zituen Woddy Allen-en film anitz, baina ez zuen sekulan barre egiten. Film horietatik beste hainbat kontu ateratzen zituen: zer ardura zaien dirudunei, nolakoak diren dirudunen koadrodun alkandorak eta alozko prakak, zein pintura moderno erabiltzen dituzten dirudunek euren egongelak dekoratzeko, nola zuritzen duten euren burua, zer jaten duten, zer okatzen duten, zein jainkori egiten dioten otoitz. Labana sartu eta odolez zikinduta ateratzen zuen. Labana sartu eta zulotik begiratzen zuen.
Umeek txerrikeriak egin ohi dituzte. Esaterako, kokakola eta gusanitoak nahastu eta horrelakoak. Roman ume gaixoak ere, egitan sekulan umea izan ez zena, gustukoak zituen horrelako narraskeriak eta gustatzen zitzaion beste umeekin jolastea. Roman ume gixajoak gustukoa zeukan beste umeei horrelakoak jaten ematea. Tori, edan ezak hau. Tori, jan ezan hau. Tori, xurgatu ezazu hau.
Nola jakin zezakeen Roman ume gixajoak noiz hasten garen ume izaten eta noiz uzten zaion ume izateari Roman ume gixajoa sekulan umea izan ez bazen? Baina akusatu eta auzipetu zuten eta luze egon zen etorri-irteeren ordutegiei begira. Ez zitzaion, aitzitik, askorako balio izan. Ez baizuen ulertu noiz hasten garen ume izaten edo noiz uzten diogun, baina bere mendekua asmatuko zuen.
Eta bere mendekua film bat izan zen. Eta jendeak barre egiten zuen filmaren erdian. Ondo da, barre egin dezakezu nahi baduzu, horrek ez du ezer aldatzen. Barre egin dezakezu filmaren erdian. Zuretzat egin dut-eta. Baduzu barre egitea ondo baderitzozu. Zure diruarekin ordaindu duzu. Badakit zenbat kostatzen zaizun diru hori lortzea. Barre egin, horrela zoriontsuagoa bazara. Baina baliteke fikziozko filma ez izatea zoologia-dokumentala baino eta tximino hori zeu izatea.
Kritika: Jodaeiye Nader ez Simin
Sarina Farhadi aktore gaztea "Jodaeiye Nader az Simin" filmean
Denak ari dira gezurretan. Denek dute gezurra esateko arrazoirik. Umeari nazka ematen dio gezurretan ibili beharrak. Benetako goragaleak. Suposatzen dugu umea ere gezurretan ari dela. Gezurretan ari ez den bakarra alzheimerra da. Umeak badaki alzheimerrak ez duela gezurrik esaten, edo, gutxienez berak ez du inor ezagutzen alzheimerra izanik gezurra esaten duenik. Gizartea izenaz ezagun dugun nazka honetan gaixotasuna da gezurrik esaten ez duen bakarra. Umeak badaki alzheimerrak ez duela gezurrik esaten ez dakielako nolakoa izan daitekeen gezurra alzheimerrean. Hau da, gezurrik ez esatea gaixotasun-zantzua da. Zuek ere gezurretan ibiltzen al zarete? Joan zaitezte Nader eta Simin ikustera ea gezurrekin nahasten zareten. Joan zaitezte ikustera nola hiltzen diren hainbat ume afaldu aurretik zein ondoren. Baina benetan hiltzea diot, ez teleberrin bezala. Begietsi ezazue zazpi euroren truke haur-hilketaren prozesu osoa.
Peyman Moaadi aktoreak Nader-ena egiten du "A Separation" filmean
Razones del corazón, bikain
Arcelia Ramírez bene-benetan bikaina Arturo Ripsteinen "Las razones del corazón" filmean
Esaerak dioenez, buztaneraino dena da zezen. Eta horixe ikusi dugu aurtengo Donostiako Zinemaldian, lehiaketa-sailari amaiera bikaina eman baitio Arturo Ripstein zuzendariaren Bihotzaren arrazoiak (arrazoiak ulertzen ez dituenak) film zirraragarriak. Filma Madame Bovaryren pertsonaiaren berrikuspen eta berrinterpretazio moderno bat da, pertsonaia duin egiten duena. Horretarako Madame Bovaryren bizitzaren azken 48 orduak kontatzen ditu.
Proposamena zuri-beltzak nabarmentzeko eta liberatzeko duen ahalmen handian oinarrituz, protagonista mugitzen den toki klaustrofobikoetan itotzen gaituela, eta partitura batek bezala funtzionatzen duen gidoi batekin, Arturo Ripsteinek Flauberten pertsonaiaren funtsa berriro hartu, eta era gordinean eta intentsitate dramatiko ikusgarriarekin agertzen digu Arcelia Ramírez aktoreak erraietatik eta maisutasunez interpretatu duen pertsonaiaren antsietatea eta etsipena.
Dena ezin hobeki diseinatuta dagoela dirudi: koreografia zehatza duen eszenaratze zaindua, pertsonaia guztien doinuaren zehaztasuna, obsesiorako in crescendo doazen planoen erabilera errepikakorra eta, jakina, gidoi zoragarria, Paz Alicia Garcíadiegok egina. Gidoi horrek elkarrizketen aukerak zabaltzen ditu, eta, era horretan, edertasun poetikoa ematen die elkarrizketa horiei, egunerokoa badirudi ere. Aldi berean, gidoiak erritmo harmoniatsua ematen dio filmari, eta agertzen den musika bakarra "Perfume de gardenias" boleroa da.
Filmak buelta ematen die melodrama tradizionalaren balioei, haren malgutasunari eta plastikotasunari eusten badie ere. Filmak, gainera, zuzenean begiratzen dio azken batean eguneroko bizitzatik irteteko nahia baino ez den adulterioaren ezmoraltasunari.
Filma nahigabe existentzialaren azterketa mingarri eta sarkor bat da, eta oinazetutako bihotzaren (bizitzari amaiera emateko arrazoi guztiak dituen edo horretarako arrazoirik ez duen bihotzaren) alde guztiak erakusten dizkigu hainbat angelutatik.
Azken batean, zirrara sakona sorrarazi didan film bat da. Zuzendariaren maisutasunari esker, dena erraza dela dirudi. Zuzendariak, gainera, bere lana egiteaz gain, oso ongi daki laguntzaile guztiei beren lana egiten uzten. Horren ondorioz, laguntzaileak erabat identifikatu dira filmarekin, eta taldean etorri dira Donostiara beren lana defendatzera, Zinemaldiak merezi duen bezala.
Zorterik handiena opa diet guztiei. Edonola ere, urriaren 7tik aurrera, Espainiako aretoetan izango dugu filma, eta datorren urtearen hasieran, berriz, Mexikoko zinemetan.
"Las razones del corazón" filmaren zuzendaria, Arturo Ripstein, Arcelia Ramírez, Plutarco Haz eta Pilar Padilla aktoreekin
Zinemaldiaren azken txanpa
Zinemaldiko lehiaketaren azkenaurreko eguneko hiru proposamen interesgarrietan, argiak eta itzalak izan genituen.
Ikusi nuen lehen filma Ana Katz zuzendariaren Los Marziano film argentinarra izan zen. Lan horrek, “country” izenekoen itxurazko segurtasunaren testuinguruan, heldutasunera iritsi diren anaien arteko loturak lantzen ditu. Horretarako, elkarren arteko ulertu ezinaren ondorioz urrunduta dauden eta berriz topo egiten duten bi anaien inguruan egituratutako istorioa kontatzen digu.
"Los Marziano", Ana Katz-ek zuzenduta
Ana Katz gauza mingarrien eta umorearen arteko lerro labain batean ibili da, pertsonaiengana eta pertsonaien mundu emozionalera hurbil gaitezen. Izan ere, zuzendariak jakin badaki desadostasunak deuseztatzeko baliabiderik onena hurbiltasuna dela, desadostasun horiek ziruditen baino txikiago ikusten baitira azkenean.
Proposamen adimentsu horren bidez, umore surrealistaren ukituekin, doinu egokiko soinu-banda batekin eta kontu handiz zehaztutako eta interpretatutako pertsonaia batzuekin, Guillermo Francellaren (El Secreto de sus ojos) presentzia azpimarratzekoa izanik, pertsonaien intimitatean sartzen gara kontu handiz, haien arrazoiak uler ditzagun eta maitasunak desadostasunak murrizteko duen ahalmena ikus dezagun.
Guillermo Francella, Mercedes Morán eta Arturo Puig, Ana Katzek zuzendutako "Los Marziano" filmeko protagonistak / Photo Kris J.
Arratsaldean, berriz, Filippos Tsitos-ek zuzendutako Adikos kosmos produkzio alemaniar-grekoaren estreinaldian izan nintzen.
ADIKOS KOSMOS (Unfair World), zuz.: Filippos Tsitos
Nahita erabilitako estilo artifiziotsu eta nabarmen batekin, erritmo trinko eta itogarri batekin eta itxuraz zekenkeria nagusi den giro batean, Filippos Tsitosek munduaren degradazioa ikusten du ezintasunetik. Izan ere, munduaren etika eta justizia amiltzen ari dira jende onaren begirada isilen aurrean. Jendea, zuzendariaren beraren kamera bezalaxe, geldi dago errealitatearen aurrean, eta denek aurkitzen dituzte etikoa ez izateko arrazoiak.
Filippos Ttsitos zuzendaria "Adikos Cosmos" filmeko protagonistarekin, Antonis Kafetzopoulos / Photo Kris J.
Eguna amaitzeko, Jacques Demy zinemagilearen eta Agnès Varda-ren seme Mathieu Demyren lehen filma izan genuen ikusgai: Americano. Zuzendari gisa egin duen lehen eta etorkizun handiko saio honetan, zinemaz asko dakiela erakutsi du Demyk, keinu ugariengatik ez ezik, neurri handian autobiografikoa den eta umoreaz eta poesiaz hornituta dagoen bidaia emozional bat birsortzeko erakutsi duen trebetasunagatik ere bai.
Mathieu Demy eta Salma Hayek, ileordearekin, “Paris Texas” filmeko Nastassja Kinskiri egindako keinu argi batean.
Zuzendariak berak adierazi duenaren arabera, filma haren amak (Agnés Vardak) 1981ean egin zuen eta Mathieuk berak parte hartu zuen Dokumenteur filmeko pertsonaiaren (zuzendariaren beraren) jarraipena dela uler daiteke.
Gurasoekiko lanarekin duen lotura horretatik abiatuta, Mathieu Demyk haurtzaroko oroitzapenetara jotzen du fikzioaren bitartez. Fikzio horretan, protagonistak –zuzendariaren alter egoa denak–, ulertu gabeko absentzia batengatik amorruak hartuta, bidaia bat egiten du ama hilaren dolua bizitzeko ezintasunerako erantzunak bilatzeko.
Nolanahi ere, bilatu gabeko erantzun bat emango dio filmak. Horri esker, amarekin hautsitako lotura berrezarri ahal izango du, helduek beren barne-bizitza izateko eskubidea dutela ulertzen duen heinean.
Azken batean, lan aipagarria da, baina aukera gutxi ditu sariren bat lortzeko.
"Americano" filmaren zuzendaria, Mathieu Demy, Carlos Bardem eta Geraldine Chaplinen artean / Photo Kris. J.
“Sange do meu sange”, apustu sendoa
Eleven flowers koprodukzio frantziar-txinatarrak, Hirokazu Kore-Eda zuzendariak Kiseki (Miraria) filmean egin zuen bezala (garai lasaiago batean bada ere), haur baten begirada baliatzen du Wang Xiao-Shuai zuzendariak gaztaroan (Txinako kultura-iraultzaren amaiera aldean) izandako esperientzia autobiografikoak islatzeko.
Txinako zenbait produkzioren hanpatasun bereizgarritik urrun, kultura-iraultzaren amaiera deskribatzen digu filmak, ikuspegi pertsonal batekin garatutako istorio txiki baten bitartez.
Filmak ongi islatzen du testuinguru zail hartako giroa, non intelektualak Shanghaitik herrialdeko barnealdera eraman zituzten, pentsamendu aske oro isilarazteko helburuarekin.
Garai hartan, bando baten alde egin behar zen bizirik irauteko, eta bizitzarekiko, izatearekiko eta independentziarekiko eskubidea mugatuta zegoen. Zuzendariak balio horiek guztiak aldarrikatzen ditu film sinple baina sarkor honetan.
"11 flowers" filmeko zuzendaria (Wang Xiao-Shuai) eta aktoreak / Photo Kris Jaén
Hizkuntzak/Idiomas
Albisteak
Nomadak zinekluba
Atalak
Azken sarrerak
- MENDI Zinemaldiko 3-D filmak Arrasaten ikusgai
- Santa Prudentzia Abisinia kafetegian
- MENDI Zinemaldiko film onenak Donostian
- “Princess”, Nomadak zineklubean
- Ireki da Basartena film laburren lehiaketarako deialdia
Artxiboak
Esteka interesgarriak
- 39 escalones
- Cahiers du cinema
- Cine con jazz
- Contrapicado
- Notas de cine
- Otro cine
- Otros clásicos
- Pasión silente
- perroferozamarillo
- Un mundo desde el abismo
Euskarazko orriak
- Azpitituluak euskeraz
- Filmazpit
- HausnaUrtu
- Iruditxokoa
- Kulturklik
- Tinko euskara elkartea
- Wilderrek egingo lukeen bezala
Zine-banatzaileak
Zineklubak
- b-cramps
- Bergarako Gaztetxeko Zinekluba
- Cine forum Herrikoi
- Cineclub FAS
- Goieniz zinekluba
- Okendo zinema-taldea
- Zine Klub Butak 21
- Zineklub Gernika
